هر نسخهای خطی حکایتی دارد و داستانی. این ماجراها هر کدام از جهتی جالب توجه است. یکی از این نسخهها، نسخهای است در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره ۳۰۹۲. کاتب این مجموعه خطی محمدهادی بن حاجی فتحالله قزوینی است که در رشت کتابت کرده و رسائل برخی علماء را در این مجموعه گرد آورده است.
آنچه در این نسخه جلب توجه میکند، عناوین رسائل و مؤلفان آنهاست. در این مجموعه خطی، ۱۷ موضوع و رساله مختلف کتابت شده است. رسائلی از ملاصدرا، علاءالدوله سمنانی، رسالهای از سید محمدماجد حسینی، رسائلی از ملا علی نوری و گزیده رسائلی از عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی.
تقابل و مخالفت افکار مرحوم شیخ احمد اَحسائی با مبانی و افکار ملاصدرا و علاء الدوله سمنانی در اوساط علمیه واضح بوده است. اما کاتب، از هرکدام یک رساله یا رسائلی را در مجموعهاش نقل کرده است!
حاشیههای ملا علی نوری بر شرح الزیاره شیخ مرحوم اع موجود است و البته درباره تقابل او با افکار شیخ نیز گزارشهایی در دست است.
میان فِرَق صوفیه نیز بعضی جرح و نقدها هست. برای نمونه علاء الدوله سمنانی که از کِبار صوفیه است بر فتوحات ابنعربی حاشیه زده و درباره تعبیر «سبحان من اظهر الاشیاء و هو عینها» نگاشته است:
«ان الله لایستحیی من الحق ایها الشیخ لوسمعت من احد یقول ان فضلة الشیخ عین وجود الشیخ البته لاتسامحه بل تغضب علیه فکیف یسوغ لک انتنسب هذا الهذیان الی الملک الدیان تب الی الله توبة نصوحا لتنجو من هذه الورطة الوعرة التی تستنکف عنها الدهریون و الطبیعیون.»
چون در این رساله از علاء الدوله سمنانی رسالهای نقل شده، به مطلب بالا اشاره شد و گرنه نمونههای بارزتری از موضعگیری و اختلافات اساسی وجود دارد. برای نمونه مواضع سید قطبالدین نیریزی و شاگردان او در برابر ابنعربی و ملاصدراست.
اما کاتب و گردآورنده، از همه نقدها و جرحها چشمپوشی کرده و از همه اتجاهات فلسفی در مجموعهاش رسالهای آورده است!
کاتب، رسالهای هم از سید ماجد حسینی بحرانی از حکیمان و فقیهان قرن دوازدهم نیز آورده. وی آثاری در فقه و اصول و فلسفه و عرفان نگاشته است.
هدف کاتب از گردآوری این رسائل که هر کدام نماینده یک تفکرند، چیست؟ شاید اگر شرح حالی ازو به دست آید، بتوان مطمئنتر پاسخ داد. اما عجالتاً میتوانیم بگوییم یا خوض در بطون معارف دینی را صرفنظر از مبانی، وجه اشتراکی در نظر گرفته است یا در پیِ سنجش افکار بوده است یا خواسته ویترینی از افکار مختلف فلسفی را فراهم آورد. شاید هم از موافقان شعر حافظ بوده است که «جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه، چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند.» به هر روی این مجموعه خطی با تنوع رسائل آن، یکی از نمونه های کم یاب در این زمینه است.
فهرست این مجموعه چنین است:
۱. اسرار الآیات و انوار البینات از صدرای شیرازی (فریم ۷ تا ۱۱۴)
۲. شرح «کنت کنزاً مخفیاً…» از علاءالدوله سمنانی چنانکه در پایان آن آمده است: «من افادات الشیخ علاء الدولة السمنانی» (فریم ۱۱۵)
۳. حدیث حضرت امیر علیهالسلام به ابوالأسود دوئلی و چند روایت دیگر (فریم ۱۱۵)
۴. بعضی اشعار و روایات (فریم ۱۱۶)
۵. ایقاظ النائمین و ایعاظ الجاهلین از سید محمد ماجد بن ابراهیم حسینی درباره غنا (فریم ۱۱۷ تا ۱۲۶)
۶. شرح حدیث زینب العطارة از ملا علی نوری سپاهانی در شرح این حدیث که در روضه کافی روایت شده است، آمیخته با مسائل فلسفی و عرفانی (فریم ۱۲۷ تا ۱۸۲)
۷. بخشهایی از شرح الحکمة العرشیة از ملااسماعیل اصفهانی مشهور به واحدالعین (فریم ۱۸۳ تا ۲۳۰)
۸. بخشی از مختصر شرح حیاة الارواح میرزا حسن گوهر (فریم ۲۳۱ تا ۲۵۰)
۹. رسالهای از شیخمرحوم شیخ احمد احسائی اعلیاللهمقامه در مباحث الفاظ، مطبوعه در مجلد ششم جوامعالکلم (فریم ۲۵۰ تا ۲۸۵)
۱۰. از فوائد فی مبانیالاصول از شیخ مرحوم اعلیاللهمقامه، مطبوعه در مجلد ششم جوامعالکلم (فریم ۲۸۵ تا ۲۹۱)
۱۱. از فوائد شیخ مرحوم اعلیاللهمقامه، مطبوعه در مجلد ششم جوامعالکلم (فریم ۲۹۲ تا ۲۹۹)
۱۲. جواب بعض السادات فی الرؤیا، رسالهای از شیخ مرحوم اعلیاللهمقامه، مطبوعه در مجلد دوم جوامعالکلم (فریم ۲۹۹ تا ۳۰۰)
۱۳. بخشهایی از رساله جواب دامغانی عمروانی، مطبوعه در مجلد دوم جوامعالکلم (فریم ۳۰۰ و ۳۰۱)
۱۴. بخشهایی از رساله جواب بعض العلماء فی احوال البرزخ، درباره ملک نقاله، مطبوعه در مجلد پنجم جوامعالکلم (فریم ۳۰۱)
۱۵. اشعار (فریم ۳۰۱ و ۳۰۲)
۱۶. السراج المنیر فی الکشف عن الوحدانیة الکبری از ملا علی نوری با حواشی «منه دام ظله العالی» (فریم ۳۰۲ تا ۳۵۰)
۱۷. بخشهایی از فوائد شیخ مرحوم اعلیاللهمقامه (فریم ۳۵۰ تا آخر مجموعه)
۵ جمادی الثانیة ۱۴۴۲